Bir kurumu anlamanın yolu, sadece vitrini değil, koridorlarını da konuşabilmektir. Diyanet İşleri Başkanlığı uzun yıllardır toplumun dinî rehberliğini üstleniyor. Ancak son yıllarda kurum içinde dillendirilen bazı meseleler, artık görmezden gelinerek değil, ciddiyetle ele alınarak konuşulmayı hak ediyor.

Sahadan gelen anlatımlar, aynı çatı altında farklı yaklaşım ve düşünce çizgilerinin zaman zaman bir rekabete dönüştüğünü söylüyor. Bu rekabetin bazı durumlarda “bizden olan–olmayan” ayrımına evrildiği, bunun da görev dağılımlarından terfi süreçlerine kadar etkiler oluşturduğu iddia ediliyor.
Elbette her büyük kurumda görüş farkı olur; mesele bu farkın adalet duygusunu zedeleyip zedelemediğidir.

Özellikle dikkat çeken nokta şu: Alanında güçlü, toplumda karşılığı olan bazı din görevlilerinin pasif görevlere çekildiği ya da erken emekliliğe yönlendirildiği yönündeki söylemler.

Bu iddialar doğruysa, mesele sadece bireysel bir mağduriyet değil; kurumsal hafızanın ve nitelikli insan kaynağının kaybı anlamına gelir. Çünkü bir kurum, kendine benzemeyeni dışlayarak değil, farklılıklarıyla güçlenerek büyür.

Burada “asimilasyon” olarak adlandırılan şey, çoğu zaman açık bir baskıdan ziyade, sessiz bir hizaya getirme çabası olarak tarif ediliyor: Aynı dili konuş, aynı çizgide kal, farklıysan görünmez ol. Bu yaklaşım kısa vadede düzen sağlayabilir; ancak uzun vadede düşünce üretimini, sahadaki etkiyi ve toplumsal güveni zayıflatır.

Şunu net söylemek gerekir: Eleştiri, kurumu yıpratmak için değil, güçlendirmek içindir. Diyanet gibi köklü bir yapının en büyük ihtiyacı, tek tiplik değil; liyakat, adalet ve çoğulculuktur. Farklı düşünenin dışlanmadığı, aksine katkı sunduğu bir yapı, hem toplum nezdinde güven üretir hem de kendi iç dinamiğini diri tutar.

Bugün yapılması gereken, iddiaları kategorik olarak reddetmek ya da bütünüyle kabullenmek değil; şeffaflıkla incelemek, varsa hataları düzeltmek ve kurumsal adaleti görünür hale getirmektir. Çünkü din hizmeti sunan bir kurumda en küçük adaletsizlik algısı bile, sadece içeriyi değil, toplumun tamamını etkiler.

Güçlü kurumlar eleştiriden kaçmaz; onu bir pusula olarak kullanır.